Điều đó khẳng định Việt phái mạnh là một non sông có bề dày truyền thống văn hóa, có rất nhiều nghệ thuật truyền thống lịch sử cần được bảo tồn, bảo quản và phạt huy.

Không gian văn hóa truyền thống cồng chiêng Tây Nguyên trải rộng suốt 5 tỉnh Kon Tum, Gia Lai, Đăk Lăk, Đăk Nông, Lâm Đồng và người chủ sở hữu của mô hình văn hóa đặc sắc này là cư dân các dân tộc Tây Nguyên: Bana, Xêđăng, Mnông, Cơho, Rơmăm, Êđê, Giarai... Cồng chiêng đính thêm bó trực tiếp với cuộc sống đời thường của người Tây Nguyên, là tiếng nói của một dân tộc của trung khu linh, trung ương hồn nhỏ người, để diễn đạt niềm vui, nỗi buồn trong cuộc sống, vào lao cồn và sinh hoạt hàng ngày của họ.

*

Cồng chiêng Tây Nguyên có nguồn gốc từ truyền thống lâu đời văn hóa và lịch sử hào hùng rất lâu đời. Về gốc nguồn, gồm nhà nghiên cứu và phân tích cho rằng, cồng chiêng là "hậu duệ" của bọn đá. Trước lúc có văn hóa đồng, người xưa đã tìm tới loại qui định đá: cồng đá, chiêng đá... Tre, rồi tới thời đại đồ đồng, mới gồm chiêng đồng... Tự thuở sơ khai, cồng chiêng được đánh lên để mừng lúa mới, xuống đồng; biểu hiện của tín ngưỡng - là phương tiện tiếp xúc với khôn xiết nhiên... âm thanh khi ngân nga sâu lắng, khi thúc đẩy trầm hùng, hòa quấn với giờ đồng hồ suối, giờ đồng hồ gió với với giờ đồng hồ lòng người, sinh sống mãi với đất trời với con người Tây Nguyên.

Tất cả các liên hoan trong năm, từ bỏ lễ thổi tai đến trẻ sơ sinh mang đến lễ quăng quật mả, lễ bái máng nước, lễ mừng cơm mới, lễ ngừng hoạt động kho, lễ đâm trâu.. . Xuất xắc trong một trong những buổi nghe khan... đều sở hữu tiếng cồng. Giờ chiêng dài thêm hơn đời người, giờ chiêng nối liền, kết dính đông đảo thế hệ.

Theo ý niệm của fan Tây Nguyên, phía sau mỗi chiếc cồng, chiêng đều chứa đựng một vị thần. Cồng chiêng càng cổ thì quyền lực tối cao của vị thần càng cao. Cồng chiêng còn là gia sản quý giá, hình tượng cho quyền lực và sự giàu có. Đã có thời một cái chiêng giá trị bởi hai nhỏ voi hoặc trăng tròn con trâu. Vào gần như ngày hội, hình hình ảnh những vòng fan nhảy múa xung quanh ngọn lửa thiêng, bên những vò rượu nên trong giờ đồng hồ cồng chiêng vang vọng núi rừng, làm cho Tây Nguyên một không khí lãng mạn và huyền ảo. Cồng chiêng do vậy góp phần tạo yêu cầu những sử thi, đa số áng thơ ca đậm chất văn hóa truyền thống Tây Nguyên vừa lãng mạn, vừa hùng tráng.

*

Cồng chiêng đang đi vào sử thi Tây Nguyên như để xác định tính trường tồn của loại nhạc cụ này: “Hãy đánh phần đa chiêng music nhất, phần đông chiêng kêu trầm nhất. Đánh nhè nhẹ mang lại gió chuyển xuống đất. Đánh đến tiếng chiêng vang xa khắp xứ. Đánh cho tiếng chiêng luồn qua sàn lan đi xa. Đánh đến tiếng chiêng vượt qua nhà vọng lên trời. Đánh mang lại khỉ trên cây cũng quên bám chắc vào cành đến buộc phải ngã xuống đất. Đánh cho ác quỷ mê mải biết đến quên làm hại nhỏ người. Đánh đến chuột sóc quên đào hang, đến rắn nằm ở đơ, đến thỏ nên giật mình, mang đến hươu nai đứng nghe quên ăn uống cỏ, mang đến tất cả chỉ với lắng nghe giờ đồng hồ chiêng của Đam San...”.

Tồn tại trên mảnh đất Tây Nguyên lớn lao đã hàng chục ngàn đời nay, nghệ thuật cồng chiêng tại chỗ này đã cách tân và phát triển đến một trình độ cao. Cồng chiêng Tây Nguyên khôn cùng đa dạng, phong phú.

Hiện nay, tại số đông các buôn xóm Tây Nguyên đều phải sở hữu những đội cồng chiêng ship hàng đồng bào vào sinh hoạt cộng đồng, trong đợt hội hè. Vào ngày lễ hội tết, hình hình ảnh quen thuộc '''bên ngọn lửa thiêng, đầy đủ vòng fan say sưa múa hát trong giờ đồng hồ cồng chiêng vang rượu cồn núi rừng''' lại xuất hiện trên khắp những buôn làng. Các nghệ quần chúng gian diễn tấu cồng chiêng kết phù hợp với nhau hết sức hài hòa, làm cho những bạn dạng nhạc với các tiết tấu, hòa thanh cực kỳ phong phú, sở hữu sắc thái riêng rẽ với muôn nghìn cung bậc.

Mỗi dân tộc đều sở hữu những bạn dạng nhạc cồng chiêng riêng rẽ để diễn đạt vẻ đẹp mắt thiên nhiên, mơ ước của con người... Fan Giarai có những bài chiêng Juan, Trum vang... Tín đồ Bana có những bài chiêng: Xa Trăng, Sakapo, Atâu, Tơrơi... Âm thanh của cồng chiêng còn là một chất men lôi cuốn gái trai vào hồ hết điệu múa háo hức của cả xã hội trong hầu như ngày hội của buôn làng. Đây là sinh hoạt văn hóa truyền thống dân gian nổi bật nhất ở nhiều dân tộc bản địa Tây Nguyên.

*

Âm nhạc của cồng chiêng Tây Nguyên thể hiện trình độ điêu luyện của bạn chơi trong việc áp dụng những tài năng đánh chiêng và kỹ năng chế tác. Từ những việc chỉnh chiêng mang lại biên chế thành dàn nhạc, giải pháp chơi, giải pháp trình diễn, những người dân dân dẫu ko qua trường lớp huấn luyện vẫn biểu hiện được những cách chơi điêu luyện tuyệt vời. Với những người Tây Nguyên, cồng chiêng và văn hóa cồng chiêng là tài sản vô giá. Âm nhạc cồng chiêng Tây Nguyên không những là một trong giá trị thẩm mỹ và nghệ thuật đã từ khóa lâu được xác định trong cuộc sống xã hội mà còn là kết tinh của hồn thiêng sơn hà qua bao nuốm hệ. Cồng chiêng Tây Nguyên không chỉ là có chân thành và ý nghĩa về mặt vật dụng chất tương tự như những giá trị về thẩm mỹ đơn thuần nhưng mà nó còn là một "tiếng nói" của con bạn và của thần linh theo quan niệm "vạn thứ hữu linh".

Mỗi một dàn cồng chiêng là giờ nói trung ương linh, tâm hồn của tín đồ Tây Nguyên, để mô tả những niềm vui, nỗi ảm đạm trong cuộc sống đời thường lao hễ và sinh hoạt từng ngày của họ. Những tộc người ở Tây Nguyên sử dụng cồng chiêng theo phương thức riêng để chơi những bản nhạc của riêng dân tộc mình. Trải qua bao năm tháng, cồng chiêng đã trở thành nét văn hoá quánh trưng, đầy mức độ quyến rũ. Cồng chiêng chính là cuộc sống của bạn Tây Nguyên. Nghe cồng chiêng thì khám phá cả không gian săn bắn, không khí làm rẫy, không gian lễ hội... Tây Nguyên.

Mỗi dân tộc, từng vùng miền lại có những đặc thù riêng của cồng chiêng. Cồng chiêng có thể được dùng solo lẻ, hoặc cần sử dụng theo dàn, theo bộ từ 2 mang lại 12 chiếc, cũng đều có bộ 18 đến đôi mươi chiếc như cỗ chiêng của tín đồ Giarai. Dàn cồng chiêng Tây Nguyên được tổ chức như một dàn nhạc có thể diễn tấu những phiên bản nhạc đa âm với các hiệ tượng hòa điệu khác nhau. Điều quan trọng đặc biệt trong dàn nhạc này mỗi người chỉ tấn công một cái cồng, hoặc chiêng (cồng là loại bao gồm núm, chiêng không có núm).

Trong lễ ra mắt Văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên là kiệt tác văn hóa truyền thống phi đồ dùng thể của nhân loại, ông Koichiro Matsuura - tgđ UNESCO đang phát biểu: “Tôi vẫn được thưởng thức loại hình âm nhạc cồng chiêng rất cá tính của vn và cũng khá được thấy phần đa nhạc nỗ lực rất rất dị trong dàn nhạc cồng chiêng của những dân tộc Tây Nguyên. Đây là nét văn hóa truyền thống rất độc đáo của Việt Nam, rất hoàn hảo và quánh sắc. Việc công nhân Danh hiệu kiệt tác di sản văn hóa truyền thống phi vật thể cùng truyền khẩu của nhân loại đối với Văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên là hết sức xứng đáng”.